5 گام برای یک مطالعه موثر و با کیفیت

5 گام برای یک مطالعه موثر و با کیفیت

اغلب افراد این ذهنیت اشتباه را دارند که اصول مطالعه نیاز به یادگیری ندارد و همینکه قادر به خواندن و نوشتن هستند کافی است! در صورتی که مطالعه موثر و با کیفیت، اصول و قواعد خاص خود را دارد و با یادگیری و رعایت این اصول شما مطالعه ی با کیفیت تری خواهید داشت.

اگر اهل مطالعه و یادگیری هستید و یا دانش آموز یا دانشجو فرقی نمی کند، چرا که قطعا هدف شما از مطالعه، آموختن است. چرخه ی یادگیری شامل آموزش، مطالعه و مرور است.

اگر مطالعه شما اصولی نباشد این چرخه ناقص می شود و یادگیری اتفاق نمی افتد. بنابراین برای یک مطالعه ی موثر و با کیفیت ضروری است که شما گام های زیر را رعایت کنید.

اولین گام: آشنایی با عملکرد مغز

همانطور که می دانید یادگیری در حافظه و مغز ما اتفاق می افتد و اگر شما با واکنش ها و عملکرد مغز خود آشنا نباشید مسلما نمی توانید از حداکثر قابلیت مغز خود استفاده کنید.

به عنوان مثال زمانی که شما یک وسیله ی برقی را خریداری می کنید اولین کاری که انجام می دهید این است که کاتالوگ آن را مطالعه می کنید تا یاد بگیرید چگونه با این وسیله کار کنید. علاوه بر آن، با رعایت نکات ایمنی در حفظ و نگهداری وسیله ی برقی خود می کوشید.

کاتولوگ مغز

در مغز ما میلیاردها نورون عصبی وجود دارد که به صورت پراکنده و آزاد قرار دارند. در هنگام یادگیری این نورون های عصبی به هم نزدیک می شوند ومسیر عصبی را می سازند. بعد از تشکیل مسیر عصبی، یادگیری کامل می شود.

اما سوال مهمی که در اینجا پیش می آید این است که ما چه کاری باید انجام دهیم تا مسیر عصبی یادگیری ما شکل بگیرد؟

واقعیت این است که ما با تمرین و تکرار مطالبی که آموزش میبینیم و مطالعه می کنیم، این نورون های عصبی را به هم نزدیک می کنیم و این تمرین و تکرار تا جایی باید ادامه داشته باشد تا مسیر عصبی شکل بگیرد.

آن وقت ما کاملا به محتوای جدید مسلط شده ایم و این محتوا به حافظه ی بلند مدت ما منتقل شده است. پس در برنامه روزانه ی خود باید حتما یک زمانی را به مرور مطالب خوانده شده اختصاص دهیم تا مطالب از حافظه ی کوتاه مدت ما پاک نشوند.

ساعت یادگیری مغز

اغلب ما هنگامی که تصمیم به مطالعه می گیریم، حداقل یک ساعت بدون وقفه به مطالعه می پردازیم. غافل از اینکه ساعت یادگیری مغز ما حداکثر نیم ساعت است و ما بدون توجه به این زمانبندی، مغز خود را خسته می کنیم.

تا جایی که مغز، دیگر ما را همراهی نمی کند و هشدار می دهد تا جلوی مطالعه ما را بگیرد. در اینگونه شرایط، ما مطالعه ی خود را رها می کنیم و کل روز را به کارهای دیگری می پردازیم و دیگر سراغ کتاب نمی رویم. در واقع مغزما، کتاب را پس زده است و دیگر رغبتی به آن نشان نمی دهد.

بهترین راهکار برای جلوگیری از پس زدن مغز این است که قبل از شروع مطالعه، ساعت خود را برای نیم ساعت تنظیم کنیم و بعد از نیم ساعت به مغز خود بین 3 الی 5 دقیقه استراحت دهیم تا مغز ما مجددا خودش را بازیابی کند و ما بتوانیم به مطالعه موثر خود ادامه دهیم.

دومین گام : روش صحیح مطالعه موثر و با کیفیت

مهم است بدانید که از چه روشی برای مطالعه ی خود استفاده می کنید. در دنیای امروز فقط داشتن سواد کافی نیست بلکه شما باید مهارت مطالعه کردن را یاد بگیرید و بهترین روش مطالعه را با توجه به هدف‌تان و نوع کتاب برای خود انتخاب کنید.

در این صورت می توانید از مطالعه ی خود لذت ببرید و از آموخته های خود در زندگی شخصی استفاده کنید.

ما به طور کلی هفت روش مطالعه داریم که من در اینجا به طور خلاصه هر کدام را برای شما خوانندگان محترم توضیح می دهم:

1- روش خواندن اجمالی

هدف از خواندن اجمالی، دست یافتن به نکات اساسی و مطالب مهم کتاب و صرف نظر کردن از جزئیات است.

در این روش شما قبل از خواندن متن کتاب، یک نگاه اجمالی به فهرست، عناوین، تیترها و سوالات کتاب می اندازید تا موضوع کلی کتاب را کشف کنید و قسمت های مهم کتاب را شناسایی کنید.

به بیان دیگر، برای آشنایی سطحی با کتاب استفاده از روش خواندن اجمالی مناسب ترین روش است.

2- روش عبارت خوانی

هدف از عبارت خوانی، افزایش سرعت مطالعه است، از طریق خواندن چند کلمه، عبارات و جملات به جای خواندن کلمه به کلمه.

چشم خوانندگانی که کلمه به کلمه می خوانند، یعنی کلمه خوانی دارند بر روی تمام کلمات توقف دارد در صورتی که چشم خوانندگانی که عبارت به عبارت می خوانند یعنی عبارت خوانی دارند بر روی چندین کلمه توقف دارد و همزمان چند کلمه را باهم می بیند.

در نتیجه تعداد توقف های افراد عبارت خوان از کلمه خوان خیلی کمتر است. بدین ترتیب سرعت مطالعه ی آنها به مراتب خیلی بیشتر از افراد کلمه خوان است.

برای اینکه بتوانید تبدیل به فرد عبارت خوان شوید نیاز دارید تا تمرینات افزایش حوزه‌ی دید را مرتب انجام دهید. این تمرینات به شما کمک می کند تا حوزه ی دید خود را افزایش دهید و در لحظه چندین کلمه را باهم ببینید.

ما در کارگاه تندخوانی و تقویت حافظه، هرجلسه تمرینات افزایش حوزه ی دید را انجام می دهیم تا به مرور زمان قدرت دید افراد بیشتر شود و به جای اینکه در هر توقف چشم فقط یک کلمه یا یک کلمه و نیم را ببینند، در هر توقف چشم شش تا هفت کلمه را ببینند.

3- روش دقیق خوانی

هدف دقیق خوانی، درک کامل مطالب خوانده شده و نگهداری آنها به طور منظم و منطقی در حافظه است. طوری که یادآوری آنها برای استفاده های بعدی میسر باشد.

در این روش خواننده باید مفهوم و نکات اصلی و جزئیات مطلب را کشف و به هم ربط دهد و از علامت گذاری، حاشیه نویسی و خلاصه کردن برای درک عمیق تر مطالعه استفاده کند.

4- روش خواندن تجسسی

هدف از خواندن تجسسی افزایش دامنه ی تمرکز حواس و درک عمیق‌تر معانی است. برای اینکه به این روش، مطالعه کنید نیاز دارید تا پیش از مطالعه، حین مطالعه و پس از مطالعه طرح سوال کنید.

این کار باعث می شود مغز شما به دنبال جواب سوالات مطرح شده باشد و نوعی کنجکاوی در آن ایجاد شود که تا قبل از طرح سوال، به طور طبیعی این کنجکاوی را ندارد.

درواقع طرح سوال، یک قلاب ذهنی را در مغز شما ایجاد می کند و مغز را وادار می سازد تا جواب سوال را از متن استخراج کند. همچنین سوالات مطرح شده به شما کمک می کند تا شما میزان درک خود را از مطالب ارزشیابی کنید و نظر انتقادی خود را وسعت دهید.

تجسس یکی از موثرترین روش های یادگیری است، که از طریق آن می توان حجم بزرگی از مطالب علمی را به روش درست در حافظه ذخیره کرد و به موقع مناسب از آن استفاده نمود.

5- روش خواندن انتقادی

هدف از خواندن انتقادی، دستیابی به فهم عمیق‌تر مطالب از طریق تجزیه و تحلیل معانی است. منظور از خواندن انتقادی، قضاوت کردن در مورد درستی، اعتبار یا ارزش مطالب خواندنی براساس ملاک ها یا استانداردهای صحیح است.

فایده ی خواندن انتقادی این است که خواننده را از طرز تفکر معمولی و تنگی دید فارغ می کند و توانایی تشخیص و ارزش نهادن به زیبایی، نظم و حقیقت را در او ایجاد می کند.

6- روش خواندن برای درک زیبایی و جنبه های هنری مطلب

هدف از خواندن برای درک زیبایی، افزایش آگاهی و لذت بردن از کارهای هنری است که مبتنی بر درک معانی عمیق اشعار، داستان های کوتاه و سایر نوشته های ادبی است.

در خواندن مطالب ادبی، هرگز به ظاهر متن اکتفا نکنید و همیشه از خود بپرسید که در زیر یک اتفاق یا یک مطلب چه چیزی نهفته است. علاوه بر این، تلاش کنید تا از مطالب کلی یک شعر یا یک نمایشنامه ارزش ها و اعتقادات مولف را کشف کنید.

7- روش خواندن PQRST

یکی از مشهورترین و اصولی ترین روش های مطالعه که هدف آن فهم بهتر، حفظ کردن مفاهیم و اطلاعات کلیدی است. این روش شامل 5 مرحله ی پیش خوانی (Perview)، سوال گذاری (Question)، خواندن (Reading)، به خود پس دادن (Self-recitaion) و آزمون (Test) است.

این روش بسیار برای مطالعه در طول ترم دانشگاه یا مدرسه و موفقیت در آزمون های تشریحی بسیار مناسب است.

خوانندگان محترم، هدف هفت روش مطالعه در این مقاله این بوده است تا شما کارآمدی روش مطالعه ی خود را افزایش دهید و به موفقیت بیشتری دست یابید.

سومین گام: تندخوانی

مهارت تندخوانی یعنی افزایش سرعت مطالعه همراه با درک مطلب که برای کسب این مهارت شما نیاز به آموزش، یادگیری و تمرین زیاد دارید تا بتوانید سرعت حرکت چشم با حرکت خط بری دست خود را در یک راستا قرار داده و اطلاعات، فقط از طریق چشم وارد ذهن تان شود.

برای آشنایی بیشتر با این مبحث، مقاله «تندخوانی چیست؟» را مطالعه فرمایید.

چهارمین گام: تمرکز

یکی از مهم ترین مهره های یادگیری، قدرت تمرکز است. در صورتی می توانید مطالعه ی با کیفیت و موثری داشته باشید که بر روی مطلبی که در حال خواندن آن هستید تمرکز کنید.

متاسفانه امروزه به علت زندگی دیجیتالیسم، عوامل حواس پرتی به قدری زیاد است که افراد به سختی می توانند بر روی مطالعه یا هر کاری که در حال انجام آن هستند تمرکز کنند.

سوالی که ذهن شما را در این لحظه درگیر کرده، این است که چگونه می توانیم قدرت تمرکز خود را افزایش دهیم؟

جالب است بدانید که تمرکز همانند یک ماهیچه است که نیاز به تقویت دارد و شما با انجام تمرین های مربوط به تمرکز به راحتی می توانید قدرت تمرکز خود را افزایش دهید.

ما در کارگاه تندخوانی و تقویت حافظه، یک جلسه سه ساعته به طور کامل به مبحث تمرکز می پردازیم و تمام تمرینات کاربردی تمرکز را آموزش می دهیم. اما در این مقاله من قصد دارم چند تمرین کاربردی تمرکز را برای شما عنوان کنم.

تمرین ثبت اشیاء

در این تمرین ساده شما فقط کافیه 30 ثانیه به تمام وسایلی که در اتاق هست نگاهی بیندازید سپس از اتاق خارج شوید، قلم و کاغذی بردارید و شروع کنید به لیست کردن وسایلی که در اتاق خود دیده اید.

در صورتی که بیش از 20 مورد یادداشت کنید می توان گفت از تمرکز بالایی برخوردارید. در غیراینصورت این تمرین را اینقدر تکرار کنید تا توجه و تمرکز شما افزایش پیدا کند.

تمرین انجام کارهای روزمره با هوشیاری کامل

این تمرین یکی از کاربردی ترین تمرین هایی است که هر کسی می تواند به راحتی انجام دهد. در این تمرین شما باید کارهای روزمره خود را از جمله مسواک زدن، غذا خوردن، آب خوردن، ورزش کردن، آشپزی کردن و غیره را با هوشیاری کامل انجام دهید. بدین معنی که حواس تان هنگام انجام این کارها جای دیگری نباشد.

تمرین مدیتیشن

تحقیقات نشان می دهد که مدیتیشن به شدت بر روی تمرکز ما اثرگذار است و قدرت تمرکز ما را به شدت افزایش می دهد. یکی از ساده ترین و کاربردی ترین تمرینات مدیتیشن، گوش دادن به صدای تنفس است.

بدین صورت که در یک محیط آرام به حالت ریلکس بنشینید و چشمان خود را به آرامی ببندید و به مدت 5 الی 10 دقیقه به صدای تنفس خود گوش کنید.

اگر بین گوش دادن، حواس شما پرت شد و ذهن تان جای دیگری رفت، عیبی ندارد تمرین را قطع نکنید بلکه به گوش دادن خود ادامه دهید.

با این تمرین بسیار ساده قبل ازمطالعه، شما می توانید مطالعه با کیفیت و موثرتری را تجربه کنید.

پنجمین گام : تقویت حافظه

همه ی ما ورزشکارانی را دیده ایم که برای شرکت در مسابقات کشوری به سراغ سنگین ترین تمرینات بدنسازی می روند تا عضلات شان را تقویت کنند. در صورتی که ما برای یادگیری بیشتر و بهتر، به فکر تقویت ذهن مان نیستیم.

برای بازدهی بیشترازذهن و حافظه ی خود نیازاست تا تمریناتی انجام دهیم که مغزمان را به کار بیندازد و تا حد ممکن ما را مجبور به فکر کردن کند.

تمرینات تقویت حافظه شامل تمرینات مختلفی از جمله حل کردن معما، چیستان، محاسبات ریاضی، داستان نویسی، استروپ و هر آنچه که مغز و حافظه را بکار بیندازد مثل درست کردن یک غذای جدید، کاردستی و غیره است.

مسلما شما با تقویت ذهن و حافظه ی خود قدرت یادگیری وبه یادآوری مطالب را افزایش می دهید واز فراموشی که مشکل تعداد زیادی از افراد است جلوگیری می کنید.

نتیجه گیری در مورد مطالعه موثر و با کیفیت

با خواندن این مقاله صد در صد شما به این نکته پی برده اید که مطالعه کردن کار آسانی نیست، بلکه برای یک مطالعه موثر و با کیفیت نیاز است تا جنبه های مختلفی از مسیر مطالعه، بررسی و تقویت شود.

همچنین شما با تست کردن روش های مختلف با توجه به مطلب مورد نظر خود می توانید بهترین و کارآمدترین روش را انتخاب کنید.